การผ่าตัดแก้ไข ผนังกั้นช่องจมูกคด
(Septoplasty)

ผศ. นพ. ปารยะ   อาศนะเสน
สาขาโรคจมูกและโรคภูมิแพ้
    ภาควิชาโสต นาสิก ลาริงซ์วิทยา   คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

การที่มีผนังกั้นช่องจมูกคด (deviated nasal septum)  จะทำให้มีอาการคัดจมูกข้างใดข้างหนึ่ง  มากกว่าอีกข้างหนึ่งได้     นอกจากนั้นอาจเป็นสาเหตุของการปวดในโพรงจมูก,  ไซนัสอักเสบเรื้อรัง,  โรคริดสีดวงจมูก, โรคของหูชั้นกลาง (เช่นการอุดตันของท่อยูสเตเชียน ทำให้มีหูอื้อ หรือ เสียงดังในหู), เลือดกำเดาไหล

การผ่าตัดแก้ไขภาวะดังกล่าว  ทำโดยการผ่าตัดผ่านช่องจมูก    โดยจะไม่มีแผลหรือรอยผ่าตัดให้เห็นภายนอก  ยกเว้นในรายที่ผนังกั้นช่องจมูกคดนั้นอยู่บริเวณด้านหน้ามาก อาจมีแผลเล็กๆที่ผิวหนังบริเวณผนังกั้นช่องจมูกทางด้านหน้าส่วนล่าง ซึ่งเล็กและแทบมองไม่เห็น      การผ่าตัดนี้บางครั้งจะทำร่วมกับ การผ่าตัดรักษาโรคไซนัสอักเสบ หรือโรคริดสีดวงจมูกโดยวิธีการส่องกล้อง      
       
การผ่าตัดนี้อาจใช้ยาชาเฉพาะที่ หรือวิธีดมยาสลบ       ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับแพทย์ผู้ทำการผ่าตัด     ในกรณีที่ผ่าตัดโดยวิธีดมยาสลบ   ผู้ป่วยจะต้องเข้ามาอยู่ในโรงพยาบาล 1 วันก่อนผ่าตัด   เพื่อวิสัญญีแพทย์จะได้เตรียมความพร้อม  สำหรับการดมยาสลบในวันรุ่งขึ้นที่จะผ่าตัด      คืนวันก่อนผ่าตัด   ผู้ป่วยจะได้รับการตัดขนจมูก  เพื่อเตรียมบริเวณที่จะทำการผ่าตัด   แพทย์จะให้งดน้ำและอาหารหลังเที่ยงคืน  เพื่อป้องกันการสำลักอาหารลงปอด  เวลาดมยาสลบ

การดมยาสลบ  มีโอกาสเสี่ยง ที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น เสียงแหบจากสายเสียงบวม  หายใจลำบาก   อาจต้องใส่ท่อช่วยหายใจไว้ระยะหนึ่งหลังผ่าตัดเสร็จ   อาจเกิดปอดอักเสบจากการสูดสำลัก  แต่ภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้พบได้น้อยมาก

หลังผ่าตัด  จะมีวัสดุที่ใช้ในการห้ามเลือดอยู่ในโพรงจมูกทั้งสองข้าง  จึงต้องหายใจทางปากจนกว่าแพทย์จะเอาวัสดุห้ามเลือดออก ซึ่งอาจทำให้คอแห้ง แสบหรือเจ็บคอได้ จึงควรจิบน้ำ และกลั้วคอบ้วนปาก เพื่อทำความสะอาดช่องปากและคอบ่อยๆ         ผู้ป่วยอาจมีอาการเจ็บจมูกจากแผลผ่าตัดบ้าง  ผู้ป่วยอาจมีเลือดปนน้ำมูกหรือน้ำลายได้บ้าง ในช่วงหลังผ่าตัดเสร็จใหม่ ๆ   อาจจะมีไข้ หรือมีอาการบวม หรือรู้สึกติดๆ ขัดๆ ตึงๆคล้ายมีสิ่งแปลกปลอมอยู่ในโพรงจมูกหรือมีเสียงเปลี่ยนได้  ซึ่งอาการดังกล่าวมักจะหายไปเองภายใน 1 สัปดาห์    ผู้ป่วยไม่ควรดึงวัสดุห้ามเลือดในโพรงจมูกออกเอง เพราะอาจทำให้มีเลือดออกมากได้    

หลังการผ่าตัด 1-2 วันแรก  เยื่อบุจมูกอาจบวมมากขึ้น ทำให้อาการคัดจมูกมากขึ้นได้    ดังนั้นจึงควรนอนศีรษะสูง  โดยใช้หมอนหนุน หรือนอนบนที่นอนที่สามารถปรับความเอียงได้   อมและประคบน้ำแข็งบ่อยๆบริเวณหน้าผากหรือลำคอ ในช่วงสัปดาห์แรก  เพื่อลดอาการบวมและเลือดออกบริเวณที่ทำผ่าตัด      

หลังผ่าตัดผู้ป่วยจะได้รับยาต้านจุลชีพ, ยาแก้ปวด, ยาลดบวม, ยาหยอดจมูกเพื่อห้ามเลือด, ยาลดบวม, ยาลดอาการคัน จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล   และจะมีสายให้น้ำเกลืออยู่ที่แขน      เมื่อผู้ป่วยรับประทานได้ดีพอควร  แพทย์จะเอาสายให้น้ำเกลือออก  ผู้ป่วยสามารถรับประทานยาแก้ปวด เช่น พาราเซตามอล เมื่อจำเป็นได้  แพทย์จะนำวัสดุที่ใส่ไว้ในโพรงจมูกออกภายใน 1-2 วัน หลังผ่าตัด  พยาบาลจะสอนให้ล้างทำความสะอาดช่องจมูกด้วยตนเอง เพื่อทำการล้างจมูกต่อที่บ้าน ซึ่งโดยทั่วไป  ประมาณ 2 วัน  หลังจากที่แพทย์เอาวัสดุห้ามเลือดออกแล้ว และไม่มีเลือดออกที่ผิดปกติ     ผู้ป่วยควรล้างจมูกทำความสะอาดโพรงจมูกด้วยน้ำเกลืออุ่น วันละ 2 – 4 ครั้ง 

แพทย์จะให้ผู้ป่วยพักรักษาตัวที่บ้านประมาณ 1 สัปดาห์   ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ตามปกติ  แต่ควรหลีกเลี่ยงการสั่งน้ำมูกแรงๆ   การแคะจมูกหรือการกระทบกระเทือนบริเวณจมูก  การออกแรงมาก   การเล่นกีฬาที่หักโหม หรือยกของหนักหลังผ่าตัด  เพราะอาจทำให้มีเลือดออกจากแผลที่เยื่อบุจมูกได้    ถ้ามีเลือดออกจากจมูกหรือไหลลงคอ ควรนอนพัก ยกศีรษะสูง  หยอดยาหยอดจมูกเพื่อห้ามเลือดที่แพทย์สั่งไว้ให้ 3-4 หยดในโพรงจมูกแต่ละข้าง    นำน้ำแข็งมาประคบบริเวณหน้าผากหรือคอ  อมน้ำแข็งเพื่อให้เลือดหยุด     การประคบ หรืออมน้ำแข็ง  ควรประคบหรืออมประมาณ 10 นาที แล้วจึงเอาออกประมาณ 10 นาที  แล้วค่อยประคบหรืออมใหม่เป็นเวลา 10 นาที  ทำเช่นนี้สลับกันไปเรื่อยๆ    ถ้าเลือดออกไม่หยุดหรือออกมากผิดปกติ เช่น เป็นถ้วยแก้ว ควรรีบมาโรงพยาบาลทันที

ภาวะแทรกซ้อน  ที่อาจเกิดจากการผ่าตัด  ได้แก่  บริเวณที่ผ่าตัดติดเชื้อ,   การมีเลือดออกในเยื่อบุผนังกั้นช่องจมูก  ถ้ามีการติดเชื้อเกิดขึ้น   อาจมีการยุบตัวของผนังกั้นช่องจมูก  ทำให้ดั้งจมูกยุบ, การเกิดอาการชาที่ริมฝีปากบนบริเวณฟัน 4 ซี่หน้า หากเกิดขึ้น อาจเป็นเพียงชั่วคราวแล้วค่อย ๆ หายไปเองใน 1 – 2 เดือน หรืออาจเป็นถาวร  หากมีการกระทบกระเทือนมาก  นอกจากนี้ยังอาจเกิดรูทะลุของผนังกั้นช่องจมูก ซึ่งมองไม่เห็นจากภายนอกและส่วนใหญ่ไม่มีอาการใด ๆ        ส่วนน้อยผู้ป่วยอาจมีน้ำมูกแห้ง ๆ เกาะบริเวณรูที่ทะลุบ่อย ๆ  จนอาจมีเลือดกำเดาออกเป็นครั้งคราว และในบางรายอาจได้ยินเสียงลมวิ่งผ่านรูทะลุเวลาหายใจ   หากมีอาการก็สามารถทำผ่าตัดเพื่อปิดรูทะลุดังกล่าวได้     แต่ภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้พบได้น้อยมาก     ถ้าไม่มีภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยจะกลับบ้านได้ หลังผ่าตัด 3-4 วัน

การนัดตรวจหลังออกจากโรงพยาบาล  แพทย์จะนัดมาดูอาการ และดูแผลผ่าตัดในจมูก ทำความสะอาดในโพรงจมูก1 สัปดาห์หลังผ่าตัด และห่างขึ้นเป็นระยะ เช่น ทุก 2 สัปดาห์, 1 เดือน,   3 เดือน, 6 เดือน จนกว่าจะหายดี