Image
Login เข้าสู่ระบบ

การใช้เครื่องมือทางทันตกรรม (Oral Appliance) ในการรักษาอาการนอนกรน และ/หรือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

Last update: 16.04.2009


อาการนอนกรน และ/หรือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ เกิดจากทางเดินหายใจส่วนบนตีบแคบ เวลาเรานอนหงาย ลิ้นซึ่งติดอยู่กับขากรรไกรล่างจะตกตามแรงโน้มถ่วงของโลก ทำให้ทางเดินหายใจส่วนบนตีบแคบ เครื่องมือทันตกรรม (oral appliance) เป็นเครื่องมือที่สวมใส่ในปากขณะนอนหลับ เพื่อยึดลิ้นและ/หรือ เลื่อนขากรรไกรล่างมาทางด้านหน้า เพื่อป้องกันไม่ให้ลิ้นหรือเนื้อเยื่ออ่อนในลำคอตกลงไปอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับ ซึ่งจะทำให้ทางเดินหายใจกว้างขึ้นขณะนอนหลับ ทำให้ผู้ที่มีปัญหานอนกรน และ/หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับมีอากาศหายใจพอเพียง

 

ผศ. นพ. ปารยะ อาศนะเสน
ภาควิชาโสต นาสิก ลาริงซ์วิทยา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

     

 

อาการนอนกรน และ/หรือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ เกิดจากทางเดินหายใจส่วนบนตีบแคบ เวลาเรานอนหงาย ลิ้นซึ่งติดอยู่กับขากรรไกรล่างจะตกตามแรงโน้มถ่วงของโลก ทำให้ทางเดินหายใจส่วนบนตีบแคบ เครื่องมือทันตกรรม (oral appliance) เป็นเครื่องมือที่สวมใส่ในปากขณะนอนหลับ เพื่อยึดลิ้นและ/หรือ เลื่อนขากรรไกรล่างมาทางด้านหน้า เพื่อป้องกันไม่ให้ลิ้นหรือเนื้อเยื่ออ่อนในลำคอตกลงไปอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับ ซึ่งจะทำให้ทางเดินหายใจกว้างขึ้นขณะนอนหลับ ทำให้ผู้ที่มีปัญหานอนกรน และ/หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับมีอากาศหายใจพอเพียง สามารถนอนหลับได้อย่างมีปกติสุข เครื่องมือทันตกรรมนี้สามารถใช้เป็นการรักษาเพียงชนิดเดียว หรือใช้ร่วมกับเครื่องเป่าลม (Continuous Positive Airway Pressure: CPAP) หรือการผ่าตัด ในการรักษาอาการนอนกรน และ/หรือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ถ้าใช้เครื่องมือทันตกรรมนี้เป็นการรักษาเพียงชนิดเดียว จะเหมาะกับผู้ป่วยที่มีอาการนอนกรน และ/หรือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับในระดับที่ไม่รุนแรง หรือ ไม่มีความผิดปกติของทางเดินหายใจส่วนอื่น ๆ ร่วมด้วย

เครื่องมือทันตกรรมนี้สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ชนิด คือ
1. เครื่องมือทันตกรรมที่ช่วยจัดตำแหน่งของลิ้น (tongue retaining appliance)เครื่องมือทันตกรรมชนิดนี้มีส่วนประกอบที่จะช่วยยึดลิ้นไว้ให้อยู่ในตำแหน่งด้านหน้า ไม่ให้ตกลงไปทางด้านหลังขณะนอนหลับ โดยอาศัยแรงดันที่เป็นลบในส่วนประกอบดังกล่าว ทำให้ทางเดินหายใจบริเวณหลังโคนลิ้นเปิดกว้าง ไม่มีการอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับ เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่มีฟัน ผู้ป่วยที่มีโรคเหงือก หรือ โรคของข้อต่อขากรรไกร (temporomandibular joint dysfunction)
2. เครื่องมือทันตกรรมที่ช่วยจัดตำแหน่งของขากรรไกรล่าง (mandibular repositioning appliances) ) เครื่องมือทันตกรรมชนิดนี้เป็นชนิดที่ใช้บ่อยที่สุดในการรักษาอาการนอนกรน และ/หรือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ โดยจะยึดขากรรไกรบนและล่างเข้าด้วยกัน และสามารถเลื่อนขากรรไกรล่างไปทางด้านหน้าขณะนอนหลับ ซึ่งจะทำให้ลิ้นเลื่อนตำแหน่งไปทางด้านหน้าด้วย เนื่องจากลิ้นยึดติดอยู่กับขากรรไกรล่าง ทำให้ทางเดินหายใจบริเวณหลังโคนลิ้นเปิดกว้าง นอกจากนั้นยังช่วยกระตุ้นการทำงานของกล้ามเนื้อของลิ้นมัดต่างๆ ทำให้มีความตึงตัวเพิ่มมากขึ้น ป้องกันไม่ให้มีการอ้าปากขณะหลับ ซึ่งอาจจะทำให้มีการหย่อนตัวของกล้ามเนื้อลิ้นเพิ่มมากขึ้น นอกจากนั้นเครื่องมือทันตกรรมยังช่วยทำให้กล้ามเนื้อของเพดานอ่อนตึงตัว และจัดตำแหน่งของเพดานอ่อนให้เลื่อนมาทางด้านหน้า ทำให้ทางเดินหายใจส่วนบนหลังเพดานอ่อนกว้างขึ้นขณะนอนหลับด้วย

อายุการใช้งานของเครื่องมือทันตกรรม ขึ้นอยู่กับชนิด และการดูแลรักษา ถ้าดูแลรักษาดี อาจใช้ได้นานถึง 2-3 ปี

ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้จาดการใช้เครื่องมือทันตกรรม

  • อาจมีการสบฟันที่ผิดปกติไปบ้าง หรือปวดฟันบ้าง แต่พบได้น้อย
  • อาจพบว่ามีอาการเจ็บบริเวณที่ใส่เครื่องมือทันตกรรม หรือเกิดแผลที่เหงือกได้
  • อาจมีอาการปวด เมื่อย เจ็บ รู้สึกไม่สบาย บริเวณข้อต่อกระดูกขากรรไกร และบริเวณโดยรอบได้
  • ในระยะแรกๆ อาจมีน้ำลายออกมากผิดปกติ และรู้สึกว่าน้ำลายแห้ง ปากแห้ง หรือ มีกลิ่นปากในเวลาต่อมา เนื่องจากหุบปากไม่สนิทเวลานอน

ผลข้างเคียงดังกล่าว ถ้าใช้เครื่องมือทันตกรรมไปสักระยะหนึ่ง ผู้ป่วยมักปรับตัวได้ และปัญหาดังกล่าวมักจะดีขึ้น

 

ข้อดี ของเครื่องมือทันตกรรม เหนือ เครื่องเป่าลม (CPAP)
ผู้ป่วยนอนกรนและ/หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ มีแนวโน้มที่จะร่วมมือในการใช้เครื่องมือทันตกรรมขณะหลับมากกว่าเครื่องเป่าลม เนื่องจากสะดวกและสบายมากกว่าในการใช้ ไม่ต้องมีหน้ากากมาครอบขณะหลับ ใส่และสวมง่าย สะดวกในการพกพาขณะเดินทาง ไม่ต้องใช้ไฟฟ้า และไม่มีเสียงรบกวนคนข้างเคียงเวลานอนเหมือนเครื่องเป่าลม ไม่ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกว่าน่าละอายในการสวมใส่ขณะนอน สำหรับผู้ป่วยบางรายที่นอนกัดฟัน เครื่องมือทันตกรรมสามารถช่วยรักษาอาการดังกล่าวได้ด้วย

การใช้เครื่องมือทันตกรรมเป็นทางเลือกหนึ่งในการรักษาผู้ป่วยที่มีปัญหานอนกรนธรรมดา หรือเป็นกรนอันตราย (มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับร่วมด้วย) ที่มีความรุนแรงอยู่ในระดับน้อยถึงปานกลาง โดยเฉพาะในรายที่ชอบใช้เครื่องมือทันตกรรมมากกว่าเครื่องเป่าลม หรือใช้เครื่องเป่าลมแล้วอาการทั่วไปดีขึ้น แต่ไม่ต้องการที่จะใช้ หรือใช้เครื่องเป่าลมแล้วรู้สึกอึดอัด นอนลำบาก ผู้ป่วยควรใช้เครื่องมือทันตกรรมดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง และสม่ำเสมอเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด อย่างไรก็ตาม เครื่องมือทันตกรรมเพื่อรักษาภาวะดังกล่าว ควรได้รับการทำโดยทันตแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญและศึกษาทางด้านทันตกรรมนอนกรนโดยเฉพาะ และควรได้รับการนัดตรวจอย่างสม่ำเสมอจากแพทย์และทันตแพทย์ดังกล่าว เพื่อให้แน่ใจว่าผู้ป่วยใช้เครื่องมือทันตกรรมได้อย่างถูกต้อง ไร้ปัญหา และภาวะแทรกซ้อน

Download File