Image
Login เข้าสู่ระบบ

การรักษาโรคภูมิแพ้โดยการฉีดวัคซีน (Allergen Immunotherapy)

Last update: 16.04.2009


หลักการ คือใช้วัคซีนที่เตรียมจากสารก่อภูมิแพ้ที่ผู้ป่วยแพ้ มากระตุ้นให้ร่างกายของผู้ป่วยสร้างภูมิต้านทานต่อสิ่งที่แพ้ขึ้น โดยวิธีฉีดเข้าในผิวหนังทีละน้อยๆ

 

ศ. พญ. ฉวีวรรณ บุนนาค
ผศ. นพ. ปารยะ   อาศนะเสน
สาขาวิชาโรคจมูก และโรคภูมิแพ้
ภาควิชาโสต นาสิก ลาริงซ์วิทยา    คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล


 

หลักการ   คือใช้วัคซีนที่เตรียมจากสารก่อภูมิแพ้ที่ผู้ป่วยแพ้  มากระตุ้นให้ร่างกายของผู้ป่วยสร้างภูมิต้านทานต่อสิ่งที่แพ้ขึ้น     โดยวิธีฉีดเข้าในผิวหนังทีละน้อยๆ

วิธีการ  ในระยะ 5-6 เดือนแรก จะฉีดสัปดาห์ละครั้ง      โดยฉีดที่แขนสลับข้างกัน  และค่อยๆ เพิ่มปริมาณของวัคซีนทีละน้อยตามลำดับ      หลังจากฉีดได้ขนาดสูงสุดเท่าที่ผู้ป่วยจะรับได้แล้ว  โดยไม่ทำให้เกิดอาการแพ้ขึ้น    จึงไม่เพิ่มขนาดของวัคซีน และค่อยๆ เพิ่มระยะห่างของการฉีดวัคซีนออกไปเป็นทุกๆ 2 และ 3 สัปดาห์ จนถึงฉีดเพียงเดือนละครั้ง   เพื่อกระตุ้นให้ภูมิต้านทานที่ร่างกายสร้างขึ้นคงระดับสูงอยู่ได้ตลอดเวลา  และควรฉีดเดือนละครั้งไปนาน 3-5 ปี จึงจะพิจารณาหยุดฉีดได้  ในรายที่ฉีดวัคซีนแล้วไม่ได้ผลดี โดยได้ฉีดต่อเนื่องกันมาเกินระยะ 1 ปีแล้ว  และได้ตรวจสอบแก้ไขสาเหตุต่างๆ จนแน่ใจแล้วว่าไม่มีข้อผิดพลาด  แสดงว่าการรักษาโดยวิธีนี้ไม่ได้ผลสำหรับผู้ป่วยรายนั้น และควรจะหยุดฉีดได้

ข้อดีของการฉีดวัคซีน

  1. เป็นการรักษาที่ตรงจุด  คือ แก้ไขที่ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายที่มีความผิดปกติในผู้ที่เป็นโรคภูมิแพ้
  2. เหมาะ สำหรับผู้ที่มีอาการมาก หรือรักษาด้วยยา หรือ วิธีการอื่นแล้วไม่ได้ผลดี หรือ ผู้ที่ใช้ยาแล้วมีผลข้างเคียงของยามาก หรือผู้ป่วยแพ้สารก่อภูมิแพ้ชนิดที่ไม่สามารถจะหลีกเลี่ยงได้
  3. ผู้ที่มีอาการของโรคหืดร่วมกับโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้  การฉีดวัคซีนจะช่วยให้อาการของโรคหืดทุเลาลงด้วย
  4. สำหรับ ผู้ที่มารับการฉีดวัคซีนอย่างสม่ำเสมอ      อาการจะดีขึ้นประมาณร้อยละ 70-90   ขึ้นอยู่กับชนิดของสารก่อภูมิแพ้ และขึ้นกับผู้ป่วยแต่ละราย

ข้อด้อยของการฉีดวัคซีน

  1. อาจ ทำให้เกิดอาการแพ้ทั่วร่างกายได้ เช่นเดียวกับการแพ้ยาฉีดชนิดอื่น หรือการทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนัง อาจเกิดอาการของโรคภูมิแพ้ที่ผู้ป่วยเป็นอยู่แล้วมากขึ้น เช่น คัน จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล คันตา คันคอ ไอ หรือหอบหืด ลมพิษ ปวดท้อง อาเจียน ท้องเดิน กล่องเสียงบวมเกิดการอุดตันของทางเดิน หายใจ และอาจถึงช็อคได้
  2. อาจต้องใช้เวลา 3-6 เดือน กว่าจะเห็นผล  และต้องฉีดต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน

ข้อปฏิบัติที่สำคัญหลังการฉีดวัคซีน

  1. ต้องนั่งพักให้แพทย์ดูอาการและสังเกตการบวมบริเวณที่ฉีดทุกครั้ง อย่างน้อย 30 นาที
  2. ห้ามออกกำลังกาย หรือทำงานหนัก เช่น วิ่งเป็นระยะทางไกล, เล่นกีฬา, ขึ้นลงบันได ฯลฯ   หลังฉีดวัคซีน อย่างน้อย 1 ชั่วโมง
  3. หลัง ฉีด 24 ชั่วโมง ให้สังเกตการบวมหรือผื่นแดงบริเวณที่ฉีด และบันทึกไว้    และก่อนฉีดวัคซีนทุกครั้ง ควรรายงานแพทย์ว่ามีการบวม แดงบริเวณที่ฉีดครั้งที่แล้วหรือไม่  ขนาดเท่าใด และมีอาการผิดปกติอย่างอื่นหรือไม่    เพื่อแพทย์จะได้สั่งขนาดวัคซีนที่จะฉีดให้พอเหมาะ ซึ่งจะเป็นการป้องกันไม่ให้เกิดอาการแพ้ได้
  4. ผู้ ป่วยควรดูแลรักษาสุขภาพทั่วไปให้ดี  โดยการพักผ่อนให้เพียงพอ  กินอาหารที่มีประโยชน์ให้ครบทุกประเภท และออกกำลังกายสม่ำเสมอ เพื่อให้ร่างกายสามารถสร้างภูมิต้านทานได้ดี ภายหลังได้รับการกระตุ้นจากวัคซีน  ซึ่งจะทำให้อาการโรคภูมิแพ้ดีขึ้นได้มากและเร็ว

ถึง แม้ว่าผู้ป่วยจะได้รับการฉีดวัคซีนรักษาโรคภูมิแพ้แล้ว     ผู้ป่วยควรพยายามกำจัด  และ หลีกเลี่ยงสิ่งที่แพ้  และดูแลสุขภาพทั้งกายและใจ ตามคำแนะนำของแพทย์อยู่เสมอ เพราะการฉีดวัคซีน ไม่ได้ทำให้ภาวะภูมิแพ้หายขาดอย่างสิ้นเชิง